Portada del sitio > Publicaciones > Artículos > Enpresa transnazionalen boterea

Twitter

Vimeo >>

Enpresa transnazionalen boterea

Juan Hernández Zubizarreta, Erika González eta Pedro Ramiro (Diagonal, 209 zk, 2013ko azaroa)

Sábado 23 de noviembre de 2013

Globalizazio neoliberalak transnazionalen inpunitate giroa sortu du Alternatibak aurkakotasun eta hausnarketan aurrera egiten dute

Azken ehun urteotan, kapitalismo globala hedatu eta estatu-nazioek erabaki sozioekonomikoen gaineko subiranotasuna galtzen hasi ahala, enpresa transnazionalak sendo finkatzea eta munduko gero eta txoko gehiagotako bizimoduan eragina izatea lortu dute. Dirudienez, egungo multinazionalen lehen aitzindariak duela hainbat mende sortu ziren. Erdi Aroaren bukaeran, ba omen zeuden horrelako zenbait enpresa, hala nola, Medici sendiaren Bankua eta Indietako Konpainia, baina hizpide ditugun konpainien benetako abiapuntua XIX. mendearen bukaera edo XX.aren hasiera izan zen, General Electric, United Fruit, Ford eta Kodak enpresa estatubatuarrek beren negozioak sorterritik kanpo finkatzeari ekin baitzioten. Denboraren poderioz, korporazio handiek berebiziko garrantzia hartu dute nazioartean, batik bat joan zen mendeko azken hiru hamarkadetan eta XXI. mendearen hasieratik hona, ekonomiaren globalizazioari lotutako prozesuak erruz hedatu eta politika neoliberalak mundu osoan gailendu direlako. Horren guztiaren ondorioz osatu den bilbe politiko, ekonomiko, juridiko eta kultural globala enpresa transnazionalentzat bereziki onuragarria izan da.

Argazki: Edu León.

Korporazio transnazionalen botere ekonomikoa bistakoa da. Adibidez, munduko enpresarik handiena Wal-Mart da, eta beraren urteko salmenta-bolumenak Kolonbiako eta Ekuadorko Barne Produktu Gordinen batura gainditzen du. Era berean, Shell petrolio-konpainiaren diru-sarrerak Arabiar Emirerri Batuen BPGa baino handiagoak dira. Konpainia multinazionalen botere politikoa ere eztabaidaezina da. Gobernarien eta enpresarien arteko loturak oso estuak izan dira beti. Jakinekoa da politikari batzuk enpresa-munduan sartzen direla eta enpresari batzuek kontrako bidea egiten dutela. Adibidez, González, Aznar, Blair eta Schröder presidente ohiei Gas Natural Fenosa, Endesa, JP Morgan Chase eta Gazprom korporazioetan, hurrenez hurren, zuzendaritza-postuak eman dizkiete; aitzitik, Mario Draghik eta Mario Montik Goldman Sachs konpainia utzi zuten Europako Banku Zentraleko eta Italiako gobernuko lehendakari izendatu zituztenean, hurrenez hurren. Gaur egun, enpresa transnazionalek izugarrizko eragina dute gizartean, nola kulturaren eremuan hala arlo juridikoan, besteak beste. Kulturaren eremuari dagokionez, konpainia handiak publizitateaz eta marketin-teknikez baliatzen dira beren komunikazio-gaitasun handia eta kontsumo-gizartea konbentzitzeko ahalmen izugarria are sendoago errotzeko. Arlo juridikoan, hitzarmen-, tratatu- eta akordio-sare trinkoa osatu da multinazionalen kontratuak eta inbertsioak babesteko. Aipatutako sarea Korporazio Zuzenbide Global berria edo lex mercatoria delakoaren oinarria da, eta, horri esker, korporazio handien eskubideak zeharo babesteaz gain, ez dago gizartean, lan-arloan, kulturan eta ingurumenean eragindako ondorioak neurtzeko benetako mekanismorik, ezta aurre egiteko modurik ere.

Hirurogeita hamarreko hamarkadatik, enpresa transnazionalen boterea asko eta azkar handitu da. Milton Friedmanek eta Chicagoko Eskolak sustatutako ekonomia-neurriak ezarri ondoren, neoliberalismoaren ideologia mundu osoan nagusitu eta finkatu zen, kolpe militarrei, gerrei, natura-hondamendiei eta ondoz ondoko ekonomia-krisiei esker. Arian-arian, “shockaren doktrinaren” araberako erreforma gogorrak ezarri zituzten, hiritarren artean ia inolako kontrako jarrerarik sorrarazi gabe. Nazioarteko finantzak amildu eta behea jo ondoren, azken lau urteotan Europako gobernuak laurogeiko eta laurogeita hamarreko hamarkadetan herrialde periferikoetan erabilitako politika berberak ari zaizkigu ezartzen, «irabaziak pribatizatzea eta galerak sozializatzea» aldarrikatzen duen printzipioarekin bat. Langileen oinarrizko eskubideen kontrako lan-erreformak onartu dituzte, erretiro-sistema aldatu egin dute pentsio-plan pribatuak bultzatzeko, lan-errenten zeharkako zergak eta fiskaltasuna igo eta enpresa eta fortuna handien zergak jaitsi, oraindik pribatizatu gabeko zerbitzu publikoak merkantilizatzeari ekin diote, hezkuntzan, osasunean, lankidetzan, mendekotasunetan eta beste hainbat arlotan inbertsio publikoak bertan behera ari dira geratzen…

Azken urteotan ekonomia- eta finantza-sistemaren erregularizazio ezari esker gogotik aberastu diren enpresa horiei dirulaguntzen bidez milioika euro emateaz gain, krisiaren aitzakiaz baliatuta, ongizate-estatua zapuzteko, ondasun komunak pribatizatzeko eta kapital transnazionalari ate guztiak irekitzeko bidean aurrerapauso handiak eta irmoak ari dira ematen. Kapital transnazionalari ateak irekitzeko ahaleginaren helburu bakarra honako hau da: hiritarren oinarrizko eskubideekin zerikusia duten gero eta eremu gehiago kontrolatzea. Konpainia multinazionalak jaun eta jabe dira mundu-ekonomiaren sektore estrategiko guztietan: energian, finantzetan, telekomunikazioetan, osasunean, nekazaritzan, azpiegituretan, uraren esparruan, komunikabideetan eta arma- eta elikadura-industrietan. Gainera, egungo krisi kapitalistak korporazio handien botere ekonomikoa eta eragin politikoa are gehiago indartu ditu, eta edozein arlotan egin ditzakete negozioak, hala nola, natura-baliabideetan, zerbitzu publikoetan, higiezinen espekulazioan, energiaren eta elikagaien etorkizun-merkatuetan, lur-pilaketetan... Esanak esan, argi dago egungo krisia sistemikoa dela, ekonomia, ekologia, gizartea eta zainketak hartu baititu mende, besteak beste, eta munduko biztanle gehienen bizi-baldintzak errotik ari da suntsitzen, gorriak ikusi araziz.

Egungo testuinguru konplexuan, ezinbestekoa da enpresa transnazionalak mundu osoan egiten ari diren neurrigabekeriak ikertzea, aztertzea, salatzea eta kontrako mobilizazioak abiaraztea. Ekonomia- eta finantza-krisia aukera bikaina ari da izaten korporazio handientzat, ahuldu beharrean, gero eta botere eta indar handiagoa ari baitira hartzen gure gizarteetan, korporazio-estrategiak berrituz eta negozio-eredu berriak etengabe ezarriz. Gizarte-desberdintasunak sakontzen eta gehiengoaren eskubideak zokoratzen ari dira; konpainia multinazionalen merkataritza-interesak eta kontratuak, aldiz, zeharo babesturik daude. Beraz, enpresa transnazionalen kontrako borroka eta erresistentzia indartzea inoiz baino beharrezkoagoa da. Era berean, kapitalismoa baino haratago begiratzen duten alternatiba sozioekonomikoei buruzko hausnarketetan aurrerapausoak eman behar ditugu, balizko beste eredu edo errealitate horiei leihoak irekitzeko, gizarte-jarduerak korporazio handien mende egon ez daitezen. Egungoaren kontrako egituraketa finkatzea da kontua, hau da, korporazio handien interesak alde batera uztea eta gizarte-jarduera guztiak gizakiengan eta planetako bizitza ahalbidetzen duten prozesuetan oinarritzea.


Enpresa gutxi kontrolatutakomerkatua

Zer dira enpresa transnazionalak?

Enpresa transnazional edo multinazionalen sozietate nagusia jatorrizko herrialdean egoten da finkatuta, bertako legeekin bat, baina beste herrialde batzuetan ere hedatzen dira, bi modutan: zuzeneko inbertsio atzerritarren bidez, toki-enpresarik sortu gabe, edo filialen bidez, herrialde bakoitzeko legeak errespetatuz. Juridikoki sozietate ugariz osatutako taldeak diruditen arren, erabakitze-zentro bakar batek zuzendutako batasun ekonomikoak dira benetan.

Boterea esku gutxitan

2010ean 80.000 enpresa transnazional zeuden eta 810.000 konpainia filial kontrolatzen zituzten. Merkatu globalean milaka transnazional dabiltzan arren, horietako gutxi batzuek dute besteekiko krontrola: munduko konpainia handi guztien akzioen balioaren % 80 737 multinazionalen esku dago eta konpainia handi horien % 40 147 multinazionalek kontrolatzen dute soilik.


Juan Hernández Zubizarreta, Erika González eta Pedro Ramiro, Enpresa transnazionalei buruzko hiztegi kritikoa. Korporazio handien botereari aurre egiteko gakoak (Icaria, 2012) lanaren argitaratzaileak .


Ver en línea : Diagonal, 209 zk, 2013ko azaroa.


¿Quién eres?
Tu mensaje
  • Para crear párrafos, deje simplemente líneas vacías.


Noticias

Chile investiga a la transnacional Endesa por supuestas donaciones a políticos

La fiscalía de Chile, a instancias de su par española, investiga a la empresa de electricidad Endesa por supuestas donaciones a políticos chilenos para campañas electorales a cambio de apoyar la instalación de una central hidroeléctrica. (...)

Fuente: La Información | 21 de septiembre

Wal-Mart, el decimoprimer "país" más rico del mundo

Los ingresos de las diez compañías multinacionales más ricas superaron en 2015 a la suma total de lo que ganaron 180 países. De las 100 entidades económicas más poderosas en el planeta actualmente, 69 son empresas y 31 países. La influencia (...)

Fuente: Diagonal | 15 de septiembre

|

Actualidad

Ecosocialismo y ecofeminismo para un otoño en resistencia

“El TTIP ha fracasado de facto”. La reciente afirmación del ministro de Economía alemán sobre las negociaciones del tratado comercial entre Estados Unidos y la Unión Europea vino seguida de una declaración de presidente francés en la misma (...)

Júlia Martí y Erika González (La Marea, 25 de septiembre de 2016) | 26 de septiembre

Colegio refugio

El colegio ahora es una casa. No es exactamente un hogar, es más bien un refugio. Ya no hay timbre y cambiaron las clases de historia y biología por las de idiomas: alemán, inglés, griego. En diferentes días y horas para personas adultas y (...)

María González Reyes | 25 de septiembre

|